วันศุกร์ที่ 3 พฤษภาคม พ.ศ. 2556

Adult Check Up

Adult Check-Up
 การตรวจสุขภาพอย่างสม่ำเสมอสามารถหาโรคหรือความผิดปกติก่อนที่จะเกิดอาการ ทำให้มีโอกาสรักษาหายขาดได้มากขึ้น โดยอ้างอิงจาก U.S. Preventive Services Task Force (USPSTF), American Cancer Society (ACS), American Diabetes Association (ADA), National Kidney Disease Education Program (NKDEP), AHA (American heart association) เป็นต้น ซึ่งแต่ละที่ก็มี recommendation ต่างกันเพราะจุดประสงค์ในการทำต่างกันเช่น ทำเพื่อหาโรคให้เจอ เน้นคุณภาพชีวิต หรือมองภาพรวมทั้งสังคม
ซักประวัติและแนะนำ โดยทั่วไปก็เกี่ยวกับการกินอาหารที่มีประโยชน์ การออกกำลังกายสม่ำเสมอ คัดกรองอาการซึมเศร้า สวมเข็มขัดนิรภัย สวมหมวกกันน็อก หลีกพฤติกรรมเสี่ยงจากอาวุธ ยาเสพติด การป้องกันการติดเชื้อทางเพศสัมพันธ์ การคุมกำเนิด ในวัยสูงอายุก็ต้องถามเกี่ยวกับสายตา การได้ยิน การกินการกลืน การป้องกันการล้ม เป็นต้น
***? = ยังไม่พบคำแนะนำจากหน่วยงานที่เกี่ยวกับเรื่องนั้นๆโดยตรง

คัดกรองมะเร็ง (Cancer)
·        Smoking cessation ถามเรื่องการสูบบุหรี่และเสนอวิธีการเพื่อใช้ในการเลิกบุหรี่ (แนวทางปฏิบัติเพื่อรักษาผู้ติดบุหรี่ 2546)
·        Hepaticellular carcinoma ไม่มีคำแนะนำให้คัดกรองในประชากรทั่วไป; (NCI 2011) คัดกรองในประชากรเสี่ยงได้แก่ liver cirrhosis, chronic hepatitis B ในผู้ชาย > 45 ปีและผู้หญิง > 50 ปีที่มีประวัติมะเร็งตับในครอบครัว, hepatitis C with fibrosis stage 3-4 โดยการตรวจ AFP ร่วมกับการทำ ultrasound ทุก 6 เดือน
·        Cholangiocarcinoma ไม่มีคำแนะนำให้คัดกรองในประชากรทั่วไป; (NCI 2011) คัดกรองในประชากรที่มีความเสี่ยงได้แก่ ชาวอีสานโดยกำเนิดอายุ > 40 ปีและมีอาการอืดแน่นท้อง อาหารไม่ย่อย คล้ายโรคกระเพาะอาหาร ได้รับการรักษาด้วยยาลดกรด 1 เดือนแล้วไม่ดีขึ้น หรือเป็นชาวอีสานอายุ > 40 ปี และมีญาติสายตรงเป็นมะเร็งตับ โดยการทำ ultrasound ทุก 6 เดือน
·        Breast cancer  

USPSTF 2009
WHO 2009, ACOG 2003
Screening mammogram
อายุ 50-74 ปี ทุก 2 ปี
อายุ 50-69 ปี ทุก 1-2 ปี (WHO) หรืออายุ 40-49 ปี ทุก 1-2 ปีและ อายุ > 50 ปี ทุก 1 ปี (ACOG)
Breast self-examination
ไม่แนะนำ
ไม่แนะนำ (WHO), breast self awareness เมื่ออายุ > 20 ปี (ACOG)
Clinical breast exam
ไม่มีข้อมูลเพียงพอ ( > 40 ปี)
ไม่แนะนำ (WHO) หรือเมื่ออายุ 20-39 ปีให้ตรวจทุก 1-3 ปีและเมื่อ อายุ > 40 ปีให้ตรวจทุกปี(ACOG)
·         Cervical cancer : (USPSTF 2012, ACS, ASCCP, ASCP ) ในผู้หญิงอายุ 21-65 ปีให้ตรวจ Pap smear ทุก 3 ปี หรือในผู้หญิงอายุ 30-65 ปีถ้าตรวจ HPV testing ร่วมกับ pap smear สามารถยืดเป็นทุก 5 ปีได้ (ถ้าทำ hysterectomy แล้วไม่ต้อง screen ถ้าไม่มี precancerous lesion อยู่เดิม) คนที่เคยตรวจเจอ precancerous lesion ให้ screen ต่อเนื่องไปอีก 20 ปีแม้ว่าอายุจะเกิน 65 ปี
·         Colorectal cancer : (USPSTF 2008, ACP, AAFP, ACPM, CDC) ให้เลือกอย่างใดอย่างหนึ่งใน 3 วิธี ตั้งแต่อายุ 50-75 ปี (colonoscopy มี sent + spec ดีที่สุด แต่พบ serious complication ประมาณ 0.25%)
         1.       High-sensitivity fecal occult blood testing ทุกปี
         2.       Sigmoidoscopy ทุก 5 ปี + High-sensitivity fecal occult blood testing ทุก 3 ปี
         3.       Colonoscopy ทุก 10 ปี
            (ACS 2008) หรือทางเลือกอื่นๆเช่น Sigmoidoscopy ทุก 5 ปี, double-contrast barium enema ทุก 5 ปี, CT Colonography ทุก 5 ปี
·        Bladder cancer, oral cancer, skin cancer, thyroid cancer : (USPSTF) ยังไม่มีข้อมูลเพียงพอที่จะแนะนำให้คัดกรองได้ นอกจากการสังเกตอาการผิดปกติด้วยตนเองหรือการตรวจร่างกายทั่วไปเมื่อมาพบแพทย์ (คนที่มีประวัติครอบครัวเป็น medullary thyroid cancer อาจตรวจ genetic test เพิ่ม)
·        Lung cancer (ACS) ไม่แนะนำให้คัดกรองในประชากรทั่วไป แต่ในประชากรกลุ่มเสี่ยง (อายุ 55-74 ปี + สุขภาพดีพอสมควร + สูบบุหรี่อย่างน้อย 30 pack-year โดยยังคงสูบอยู่หรือเลิกบุหรี่มา < 15 ปี) สามารถคัดกรองด้วย low-dose CT หลังทราบประโยชน์และโทษของการคัดกรองแล้ว (ไม่แนะนำคัดกรองด้วย CXR)
·        Ovarian cancer : (USPSTF)ไม่แนะนำให้คัดกรองด้วย transvaginal US หรือ CA-125 ;(ACS) แต่อาจคัดกรองถ้ามีประวัติครอบครัวสงสัยว่าเกิดจากพันธุกรรม (เช่น BRCA1, BRCA2 gene mutation)
·        Pancreatic cancer : (USPSTF)ไม่แนะนำให้คัดกรองด้วยการตรวจทางหน้าท้อง การทำ ultrasound หรือการตรวจ serologic marker
·        Testicular cancer : (USPSTF, ACS) ไม่แนะนำให้ทำคัดกรอง
·        Prostate cancer
USPSTF 2012
AUA 2011
ไม่แนะนำ (ตรวจ PSA มี false positive ถึง 80% และมี complication จากการไป biopsy ถึง 1/3)
สำหรับคนที่ต้องการตรวจ ถ้าอายุ > 40 ปีให้ตรวจ PSA ร่วมกับ PR ถ้า estimated life expectancy > 10 ปี

คัดกรองความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด (Heart and vascular)
·        (USPSTF 2009) แนะนำให้กิน ASA (75mg/d) เพื่อป้องกัน MI ในผู้ชายอายุ 45-79 ปี และป้องกัน stroke ในผู้หญิงอายุ 55-79 ปี เพราะเป็นช่วงอายุที่ 10 yr CVD risk มากกว่า GI risk 3-12% ยกเว้นในคนที่ใช้ NSAID หรือมีประวัติ dyspepsia หรือ GI ulcer; (AHA) แนะนำให้กิน ASA ถ้า 10-year risk for cardiovascular event 6-10% (class I LOE A)
·        EKG
USPSTF 2012
ACCF/AHA 2010
ไม่แนะนำให้ screening EKG ในคนที่ low risk for CHD event แต่ในกลุ่มที่ intermediate-high risk นั้นยังไม่มีข้อมูลเพียงพอ

แนะนำให้ทำ EKG เพื่อประเมินความเสี่ยงทาง CVD (class IIb) โดยเฉพาะในคนที่เป็น DM หรือ HT (class IIa)
****ผู้เชี่ยวชาญบางท่านแนะนำว่าน่าจะทำ EKG เพื่อเป็น baseline ซักครั้งหนึ่งก็เพียงพอ
·        Coronary heart disease risk assessment : (AHA 2007) แนะนำให้ประเมินด้วย Framingham risk assessment แต่ไม่แนะนำให้ประเมินด้วยวิธีต่างๆดังนี้ hs-CRP, ABI, leukocyte count, FBS, periodontal disease, carotid intima-media thickness (carotid IMT), coronary artery calcification (CAC) score on electron-beam CT, homocysteine level, lipoprotein(a) level
***CAC หรือ hs-CRP อาจใช้ในการช่วยแยกคนที่ประเมินด้วย Framingham risk assessment แล้วตกอยู่ในกลุ่ม intermediate risk (10-20%) ซึ่งอาจจะช่วยพิจารณาเปลี่ยนเป็นกลุ่ม high risk
·        Hypertension : แนะนำให้คัดกรอง BP ตั้งแต่อายุ 18 ปี (USPSTF) หรือตั้งแต่อายุ 20 ปีและตรวจทุก 2 ปี ถ้า BP < 120 mmHg (AHA)
·        Dyslipedemia : (USPSTF 2008) ผู้ชายอายุ > 35 ปี ผู้หญิง > 45 ปี หรืออายุ > 20 ปี + ปัจจัยเสี่ยงต่อ CHD (DM, CHD, non-coronary atherosclerosis, Family Hx of CHDโดยผู้ชาย < 50 ปี ผู้หญิง < 60 ปี, สูบบุหรี่, HT, BMI > 30) ให้ตรวจ Total cholesterol, HDL-C จาก non-fasting หรือ fasting sample ;(ATP III 2001, AHA) แนะนำให้ตรวจ Total cholesterol, TG, HDL-C, LDL-C ตั้งแต่อายุ 20 ปีตรวจทุก 5 ปี; (AACE 2012) แนะนำว่าถ้าผู้ชาย > 45 ปีและผู้หญิง > 55 ปี ให้ตรวจทุก 1-2 ปี ถ้าอายุ > 65 ปีหรือเป็น DM ให้ตรวจทุกปี
·        Peripheral arterial disease : (USPSTF 2005) ไม่แนะนำให้คัดกรอง (Doppler/Duplex US) ในคนที่ไม่มีอาการ; (AHA) อาจตรวจ ABI ในคนที่สงสัย PAD
·        Abdominal aortic aneurysm
USPSTF 2005
SVM 2004
แนะนำให้ทำ Ultrasound เพื่อคัดกรอง AAA 1 ครั้งในผู้ชายอายุ 65-75 ปี (Grade C) โดยเฉพาะคนที่เคยสูบบุหรี่ (Grade B)
ไม่แนะนำให้คัดกรองในผู้หญิง
แนะนำให้ทำ Ultrasound ในผู้ชายอายุ 60-85 ปีและผู้หญิงที่มี CVD risk อายุ 60-85 ปี ถ้าขนาด 3-4 cm ให้ทำทุกปี ถ้า 4-4.5 cm ให้ทำทุก 6 เดือน ถ้า > 4.5 cm ให้ส่งต่อให้แพทย์ศัลยกรรมหลอดเลือด

คัดกรองโรคติดเชื้อ (Infectious disease)
·        Hepatitis B : (USPSTF 2004) ไม่แนะนำให้ตรวจในคนที่ไม่มีอาการ
·        Hepatitis C : (USPSTF 2004) ไม่แนะนำให้ตรวจในคนที่ไม่มีปัจจัยเสี่ยง (CDC, NIH) แนะนำให้ตรวจ Anti-HCV เฉพาะในกลุ่มเสี่ยง เช่น IVDU, unsafe sexual behavior, hemodialysis, blood transfusion ก่อน 1990, ALT ขึ้นค้างเป็นต้น
·        HIV : (USPSTF 2013) แนะนำให้ตรวจ Anti-HIV ในคนอายุ 15-65 ปีหรือมีความเสี่ยง  (CDC 2006 แนะนำตั้งแต่อายุ 13 ปี)
·        STDs : (USPSTF 2007) VDRL/RPR ในผู้หญิงที่มีปัจจัยเสี่ยง; urine/vaginal swabs for Nucleic acid amplification tests (NAAT) ตรวจ Chlamydia ในผู้หญิงที่มีปัจจัยเสี่ยง หรือ sexually active woman < 24 ปี
·        HSV : ไม่แนะนำให้คัดกรอง
·        Tuberculosis : (CDC) tuberculin skin test > 10 mm หรือ interferon release gamma assay; ในประเทศไทยใช้การคัดกรองจากการซักประวัติ (ประวัติไอ > 2 สัปดาห์ ไอปนเลือด น้ำหนักลด 3-5 กก/เดือน ไข้ตอนบ่ายๆ > 2 สัปดาห์ เหงื่อออกตอนกลางคืน) ในกลุ่มเสี่ยงก่อน  ได้แก่ old ages, DM, CKD, Cancer, HIV, contact TB แล้วจึงค่อยใช้วิธีการตรวจ sputum AFP ร่วมกับ CXR ต่อไป
·        Parasites : ?ให้ตรวจ stool exam เพื่อตรวจหาพยาธิในอุจจาระ

คัดกรองภาวะโภชนาการ (Nutrition) ต่อมไร้ท่อ (Endocrine) การเผาผลาญอาหาร (Metabolic)
·        Diabetes
USPSTF 2008
ADA 2007
ตรวจ FBS ในผู้ใหญ่ที่มี sustained BP > 135/80 mmHg ทุก 3 ปี
ตรวจ FBS เมื่ออายุ > 45 ปี ทุก 3 ปี หรือ
BMI > 25 + risk factors เช่น physical inactivity, 1st degree relative with diabetes, high risk race (e.g. Asian American), BP > 140/90, dyslipedemia, IFG, ประวัติ vascular disease etc.
·        Thyroid disorder : (ATA 2000) แนะนำให้ตรวจ TSH ตั้งแต่อายุ 35 ปีและตรวจทุก 5 ปีหรือมีอาการสงสัย
·        Obesity : (USPSTF 2012) BMI ถ้าอายุ > 18 ปี และ refer ถ้า BMI > 30

คัดกรองกระดูกและกล้ามเนื้อ (Musculoskeletal disorder)
·        Osteoporosis : (USPSTF 2011, NOF 2013) BMD testing ในผู้หญิงอายุ > 65 ปี หรือ มี fracture risk เท่ากับอายุ 65 ปี (http://www.shef.ac.uk/FRAX); (NOF 2013) BMD testing ในผู้ชายอายุ > 70 ปี
      o   Vertebral imaging ในผู้หญิงอายุ > 70 ปีและผู้ชายอายุ > 80 ปี หรือผู้หญิงอายุ > 65 ปีและผู้ชายอายุ > 75 ปีที่มี BMD T-score < -1.5
      o   ดูคำแนะนำอื่นๆจาก www.NOF.org  เช่น กิน vitamin D 800-1000 IU/d

คัดกรองการมองเห็นและการได้ยิน (Vision and hearing)
·        Eye examination: (AAO 2008) แนะนำให้ตรวจตาในคนอายุ > 65 ปีทุก 1-2 ปี; (AOA 2005) แนะนำให้ตรวจตาในคนอายุ > 61 ปีทุกปี
·        Hearing screening : (ASHA 2012) ให้คัดกรอง (case history, visual inspection, pure-tone screening, self-assessment of hearing disability) ทุก 10 ปีและถ้าอายุ > 50 ปีให้คัดกรองทุก 3 ปี  
·        Falling : (fallpreventiontaskforce) ประเมิน falling risk ถ้าอายุ > 65 ปี (ประวัติล้ม, Get-Up-and-Go test (ลุกจากเก้าอี้ที่มีเท้าแขน เดิน 3 เมตรแล้วกลับมานั่งเก้าอี้ได้ภายใน 10 วินาที)
       o   ออกกำลัง moderate-intensity > 150 นาที/สัปดาห์หรือ vigorous intensity aerobic activity > 75 นาที/สัปดาห์ ทำ muscle-strengthening activities 2 ครั้ง/สัปดาห์ และฝึก balance training > 3 วัน/สัปดาห์ ถ้าเดินลำบากหรือเพิ่งล้ม
       o   Vitamin D 800 IU/d

คัดกรองอื่นๆ
·        CBC : (มูลนิธิโรคโลหิตจางธาลัสซีเมียแห่งประเทศไทย) แนะนำให้คัดกรองพาหะธาลัสซีเมียด้วย CBC ;และมีอุบัติการณ์ iron deficiency anemia สูงแต่ไม่มีคำแนะนำเรื่องความถี่ที่ควรตรวจ
·        Chronic kidney disease: (USPSTF 2012) ไม่มีข้อมูลเพียงพอในการแนะนำคัดกรองคนที่ไม่มีอาการ (The National Kidney Foundation 2012) แนะนำให้ตรวจ serum Cr, urine albumin, urinary analysis ในคนที่มีปัจจัยเสี่ยงได้แก่ DM, HT, autoimmune, systemic infection, UTI, urinary stone, lower urinary tract obstruction, neoplasia, family hx of CKD, recovery from ARF, reduction kidney mass, exposure to certain drugs/chemical/environment, LBW, older age (> 60 ปี), low income/education
·        Renal stone : ?มีการแนะนำให้คัดกรองนิ่วไตทุก 3-5 ปี
·        Uric acid : ?ไม่มีคำแนะนำเรื่องการคัดกรองภาวะ hyperuricemia ซึ่งประชากรส่วนใหญ่ที่เป็น hyperuricemia ไม่เป็น gout หรือ stones และแม้ว่าในบางการศึกษาพบว่าสัมพันธ์กับ DM, HT, dyslipedemia (controversy) ซึ่งอาจนำไปสู่ lifestyle modification ในการลด uric acid ได้
·        LFTs :  ?บางสถาบันแนะนำให้ตรวจ AST, ALT, ALP ในคนที่อายุ > 35 ปี
·        COPD : (USPSTF 2008) ไม่แนะนำให้คัดกรองด้วย spirometry; (ATS 2004) แนะนำให้ตรวจ spirometry ในคนที่สูบบุหรี่ หรือมีประวัติครอบครัวติดเชื้อทางเดินหายใจเรื้อรัง หรือมีอาการทางระบบหายใจ   
·        Depression : (USPSTF 2009) screening ในผู้ใหญ่เมื่อมี staff-assisted depression care supports

ไม่มีความคิดเห็น:

แสดงความคิดเห็น